شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان در داخل آمریکا، محاسبات واشنگتن درباره جنگ‌های ایران و اوکراین را نیز تغییر داده است.
به گزارش روز نو دولت ترامپ اکنون در تلاش است تا راهی برای پایان دادن به این دو درگیری پرهزینه پیدا کند. این درحالی است‌که فشار‌های سیاسی داخلی، موقعیت آمریکا در مذاکرات خارجی را دستخوش تغییر کرده است.
دیوید ایگناتیوس در فارن‌پالیسی نوشت: پس از شکست سیاسی چشمگیر هفته گذشته در داخل آمریکا، دولت دونالد ترامپ به‌دنبال راه‌های تازه‌ای برای پایان دادن به جنگ‌های ویرانگر اوکراین و ایران است.
پیدا کردن راه خروج از جنگ ایران، به دلیل خشم افکار عمومی از این درگیری، فوری‌ترین و در عین حال دشوارترین چالش پیش روی دولت آمریکاست.
از سویی، دونالد ترامپ تهدید کرده است که عملیات نظامی را از سر خواهد گرفت و پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا نیز مقدمات تشدید احتمالی درگیری را فراهم کرده است.
نویسنده مدعی شد: بااین‌حال، اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری، با حمایت ترامپ به چین متوسل شده و از پکن خواسته است تا از نفوذ خود بر ایران برای پایان دادن به جنگ استفاده کند. به گفته یک مقام آگاه آمریکایی، چین این پیام را به تهران منتقل کرده است.
ونس؛ پیشروی دیپلماسی در قبال تهران
تاکنون دیپلماسی دولت آمریکا در قبال ایران با محوریت جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور، پیش رفته است. ونس ماه گذشته نامه‌ای با لحنی آشتی‌جویانه برای محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران، فرستاد و این هفته نیز جنگ را یکی از عوامل شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای دانست. این موضع‌گیری انتقاد مخالفان ونس را برانگیخت، اما به گفته علی الثوادی، مقام قطری که نقش واسطه کاخ سفید با تهران را بر عهده داشته، در خاورمیانه برای معاون رئیس‌جمهور آمریکا امتیاز‌هایی به همراه آورده است.
الثوادی روز جمعه گفت: «رهبران ایران منتظرند ببینند آیا این انتخابات واقعاً رفتار آمریکا را تغییر داده است یا نه. آنها نامه ونس را نشانه‌ای از احترام تلقی کردند و از اینکه او جنگ را اشتباه دانست، استقبال کردند. اکنون انتظار دارند آمریکا در عمل نیز به این موضع پایبند بماند؛ موضوعی که به نظر می‌رسد دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان بر سر آن اشتراک نظر دارند. رهبران ایران، مانند متحدان آمریکا در اروپا و خلیج فارس، می‌خواهند مطمئن شوند که آمریکا کشوری قابل اتکاست.
اوکراین در آستانه زمستانی دیگر؛ تلاش کوشنر برای آتش‌بس
در جبهه اوکراین نیز شرایط به نقطه حساسی رسیده است. کی‌یف و مسکو در آستانه ورود به دور دیگری از نبرد‌های فرسایشی زمستانی قرار دارند؛ درگیری‌هایی که می‌تواند خسارات سنگینی به هر دو طرف وارد کند. بااین‌حال، تحولات دیپلماتیک اخیر تا اندازه‌ای امیدبخش بوده است.
جرد کوشنر، فرستاده ویژه آمریکا، زمینه برگزاری نشستی سه‌جانبه را فراهم کرده که از دیروز در ابوظبی درحال برگزاری است. در این نشست، نمایندگان آمریکا، اوکراین و روسیه گفت‌و‌گو درباره امتیاز‌ها و مصالحه‌های لازم برای دستیابی به آتش‌بس را آغاز خواهند کرد.
کوشنر تلاش برای برقراری آتش‌بس در اوکراین را به پیشنهاد برگزاری مذاکرات چندجانبه گسترده‌تر میان روسیه و اروپا درباره ترتیبات امنیتی این قاره پس از جنگ پیوند زده است. به گفته یک مقام آگاه از مذاکرات، الگوی موردنظر کوشنر «شورای ناتو ـ روسیه» است؛ نهادی که پس از جنگ سرد تشکیل شد، اما در سال ۲۰۱۴ و پس از حمله روسیه به اوکراین و تصرف کریمه، فعالیت آن به حالت تعلیق درآمد.
کوشنر پنجشنبه‌شب در بیانیه‌ای که در شبکه اجتماعی ایکس منتشر کرد، گفت که در صورت دستیابی به پیشرفت در مذاکرات هفته آینده در ابوظبی، امیدوار است کشور‌های اروپایی به سمت یک چارچوب چندجانبه گسترده‌تر با مشارکت مستقیم خود حرکت کنند. او اهداف کلی این طرح را چنین برشمرد: «رایزنی‌های امنیتی دائمی، ارتباطات قابل اتکا در زمان بحران، شفافیت بیشتر نظامی، اقدامات متقابل برای کاهش خطر تشدید تنش و ایجاد چارچوبی پایدار برای امنیت و ثبات بلندمدت اروپا.»
مقامات اروپایی: تعامل بهتر از عدم تعامل است
مقامات اروپایی روز جمعه اعلام کردند که برای گفت‌و‌گو با روسیه آمادگی دارند، اما تنها پس از برقراری آتش‌بس در اوکراین با هرگونه چارچوب امنیتی موافقت خواهند کرد.
یک مقام آگاه از یکی از متحدان نزدیک آمریکا نیز تأکید کرد: «هر دو مسیر همچنان روی میز است»، اما هشدار داد که «توافق صلح اوکراین باید پیش از توافق درباره معماری امنیتی حاصل شود.»
یک مقام ارشد از دیگر کشور‌های مهم اروپایی نیز در پیامی با اشاره به مخاطرات این رویکرد گفت: «این مسیر برای ما خطرات زیادی دارد، اما تعامل بهتر از عدم تعامل است. موضع ما همچنان این است که این مسائل فقط پس از پایان جنگ قابل بررسی هستند. مذاکرات آسانی نخواهد بود.»
این مقام همچنین تأکید کرد که با وجود حمایت برخی رهبران اروپایی از تلاش کوشنر، در اروپا درباره ضرورت تقدم آتش‌بس بر هرگونه گفت‌وگوی امنیتی میان اروپا و روسیه، «اتحاد گسترده‌ای» وجود دارد.
در واقع، ترتیب اجرای این دو مسیر به مسئله‌ای تعیین‌کننده تبدیل شده است. کوشنر خواهان پیشبرد هم‌زمان دو روند است؛ گویی هر دو قطار باید هم‌زمان به مقصد برسند. اما اروپا که در کنار اوکراین ایستاده، اصرار دارد ابتدا مسیر دستیابی به آتش‌بس طی شود و تنها پس از آن مذاکرات امنیتی با روسیه آغاز شود.
پوتین به طرح امنیتی اروپا علاقه‌مند است؛ اما توافق هنوز دور از دسترس است
در این میان، گفته می‌شود که ولادیمیر پوتین در دیدار ۲۱ اکتبر با استیو ویتکاف، فرستاده دیگر آمریکا، در سن‌پترزبورگ از طرح امنیتی فراگیر برای اروپا استقبال کرده است. کوشنر نیز از طریق ارتباط ویدئویی در آن نشست حضور داشت.
ترامپ روز پنجشنبه در کاخ سفید با کیریل دیمیتریف، نماینده پوتین، دیدار کرد. او پس از این ملاقات با افتخار اعلام کرد که به دستیابی به یک «توافق بزرگ و فوق‌العاده» درباره اوکراین و «تمام اروپا» نزدیک شده است. بااین‌حال، با توجه به توضیحاتی که مقام‌های اروپایی روز جمعه ارائه کردند، چنین اظهارنظری بسیار زودهنگام به نظر می‌رسد.
نتیجه انتخابات بر جنگ روسیه: وتوی ترامپ بی‌اثر می‌شود؟
ترامپ در جریان تعامل با روسیه و اوکراین ناچار است تا واقعیت سیاسی پس از انتخابات را نیز در محاسبات خود لحاظ کند: توانایی او برای تحمیل توافق صلحی مطلوب به سود پوتین رو به کاهش است و در مقابل، احتمال افزایش حمایت آمریکا از اوکراین بیشتر شده است. به احتمال زیاد، کنگره جدید در هر دو مجلس اکثریت بزرگی از نمایندگان حامی اوکراین خواهد داشت که حمایت آنها فراتر از خطوط حزبی خواهد بود.
از ژانویه، دموکرات‌ها از آرای لازم برای تصویب تحریم‌های شدیدتر علیه کرملین و ارسال تسلیحات بیشتر به کی‌یف برخوردار خواهند شد. حتی ممکن است با پیوستن جمهوری‌خواهانی که دیگر مانند گذشته از ترامپ واهمه ندارند، این اکثریت به اندازه‌ای برسد که بتواند وتوی رئیس‌جمهور را نیز بی‌اثر کند.
حمایت بیشتر از اوکراین؛ اهرمی برای پیشبرد مذاکرات
هم‌زمان با آغاز مذاکرات ابوظبی، دموکرات‌ها و جمهوری‌خواهان می‌توانند با فراهم کردن حمایت‌های دفاعی تازه از شهر‌های اوکراین در زمستان پیش رو، قدرت چانه‌زنی کی‌یف را افزایش دهند.
یکی از راه‌های پیشنهادی، اعمال فشار بر استارلینک‌های متعلق به ایلان ماسک، برای گسترش پوشش این شبکه به داخل خاک روسیه است. این اقدام می‌تواند امکان استفاده از این فناوری را برای پهپاد‌های اوکراینی در هدف قرار دادن پرتابگر‌های متحرک موشک‌های بالستیک روسیه فراهم کند. با توجه به اینکه ذخایر موشک‌های پاتریوت اوکراین تقریباً به پایان رسیده، این کشور راه دیگری برای مقابله با موشک‌های روسیه در اختیار ندارد.
در مقابل، کی‌یف ممکن است در ازای برخورداری از این توانایی تازه برای حفاظت از غیرنظامیان، با توقف حملات به پالایشگاه‌های روسیه موافقت کند؛ خواسته‌ای که ترامپ پیش‌تر مطرح کرده است.
چین، حلقه دیگر دیپلماسی آمریکا درباره ایران
در همین حال، بسنت همچنان مدیریت روابط آمریکا و چین را در شرایطی بر عهده دارد که ترامپ خود را برای سومین دیدار دوجانبه امسال با شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین، آماده می‌کند.
نویسنده مدعی شد: ترامپ در دیداری که ماه سپتامبر در واشنگتن با شی داشت، از او خواسته بود برای حل مسئله ایران کمک کند. به گفته یک مقام آگاه آمریکایی، شی در گفت‌وگویی خصوصی با ترامپ تأکید کرده بود که با این موضع موافق است که ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
دیدار سه‌جانبه ترامپ، شی و پوتین
قرار است این موضوع در دیدار بعدی دو رئیس‌جمهور در ۱۸ نوامبر در شهر شنژن بار دیگر مطرح شود. پوتین نیز در این نشست حضور خواهد داشت. به گفته همان مقام آمریکایی، طرف چینی اصرار دارد که این دیدار با برنامه‌ریزی و چارچوبی کاملاً از پیش تعیین‌شده برگزار شود.
انتخابات آمریکا چگونه معادلات جهانی را تغییر داد؟
پیامد‌های انتخابات تنها در داخل مرز‌های آمریکا نیست، بلکه بر تحولات خارج از مرز‌های این کشور نیز تأثیر می‌گذارد. شکست سنگین ترامپ به اوکراین اهرم فشار بیشتری داده است؛ اروپا نیز از این وضعیت منتفع شده و ایران هم موقعیت بهتری پیدا کرده است. در مقابل، روسیه بخشی از موقعیت خود را از دست داده، درحالی‌که چین توانسته جایگاه خود را حفظ کند.
جنگ ایران؛ عاملی تعیین‌کننده در شکست جمهوری‌خواهان
سارا نویمان در میدل‌ایست مانیتور نوشت: پیامد‌های جنگ ایران برای دولت ترامپ فراتر از تغییر موازنه قدرت در انتخابات میان‌دوره‌ای بوده است. دونالد ترامپ چهارم نوامبر در کاخ سفید پذیرفت که این جنگ در شکست جمهوری‌خواهان و از دست رفتن اکثریت هر دو مجلس کنگره نقش داشته است. او افزایش کوتاه‌مدت قیمت بنزین را یکی از دلایل این شکست دانست، اما تأکید کرد که اگر دوباره در موقعیت تصمیم‌گیری قرار بگیرد، باز هم همین اقدام را انجام خواهد داد؛ زیرا به گفته او، ایران نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند.
بااین‌حال، واکنش جی‌دی ونس به این شکست انتخاباتی معنادارتر بود. معاون رئیس‌جمهور در پیامی مفصل در شبکه‌های اجتماعی، هزینه سیاسی جنگ را پذیرفت و آن را عامل اصلی ناکامی جمهوری‌خواهان دانست. گزارش آکسیوس نیز حاکی از آن است که ونس از طریق میانجی‌گری قطر و پاکستان، تقریباً به‌صورت روزانه در حال پیشبرد مذاکرات غیرمستقیم با طرف ایرانی برای پایان دادن به درگیری است.
افکار عمومی آمریکا نیز در ماه‌های گذشته مخالفت خود را با جنگ به‌روشنی نشان داده است. نظرسنجی مرکز پژوهشی پیو که از اواخر سپتامبر تا اوایل اکتبر انجام شد، نشان داد ۶۵ درصد آمریکایی‌ها از نحوه مدیریت جنگ ایران توسط ترامپ ناراضی‌اند و تنها ۳۳ درصد از عملکرد او حمایت می‌کنند.
همچنین ۶۲ درصد معتقدند رئیس‌جمهور پیش از هرگونه اقدام نظامی جدید علیه ایران باید موافقت کنگره را دریافت کند. نظرسنجی‌های خروجی انتخابات نیز نشان می‌دهد ۷۴ درصد رأی‌دهندگان جنگ ایران را عاملی مهم یا بسیار مهم در تصمیم انتخاباتی خود دانسته‌اند و ۶۲ درصد استفاده از نیروی نظامی علیه ایران را تصمیمی اشتباه ارزیابی کرده‌اند.
احتمال حمله نظامی همچنان وجود دارد
با وجود این، پیروزی دموکرات‌ها به معنای توقف فوری جنگ نیست. کنترل کنگره از ژانویه ۲۰۲۷ در اختیار حزب دموکرات قرار می‌گیرد و تا آن زمان، ترامپ همچنان ابزار‌های اجرایی لازم برای ادامه یا حتی گسترش عملیات نظامی را در اختیار دارد. حتی پس از آغاز به کار کنگره جدید نیز تلاش برای محدود کردن اختیارات جنگی رئیس‌جمهور با موانع حقوقی و سیاسی روبه‌رو خواهد بود. دولت ترامپ استدلال می‌کند آتش‌بس ماه آوریل به درگیری‌های مشمول قطعنامه اختیارات جنگی سال ۱۹۷۳ پایان داده است؛ هرچند محاصره دریایی و برخی عملیات دیگر همچنان ادامه دارند.
از سوی دیگر، هر مصوبه الزام‌آور برای محدود کردن عملیات نظامی ممکن است با وتوی رئیس‌جمهور مواجه شود.
بااین‌حال، دموکرات‌ها می‌توانند از ابزار بودجه برای افزایش فشار بر کاخ سفید استفاده کنند؛ از جمله خودداری از تأمین مالی عملیات تهاجمی جدید، مشروط کردن بودجه دفاعی و برگزاری جلسات نظارتی برای وادار کردن دولت به توضیح درباره هزینه‌ها و مبانی حقوقی جنگ. چاک شومر، رهبر دموکرات‌های سنا، چهارم نوامبر با انتقاد از نبود توضیح روشن درباره اهداف جنگ گفت مردم آمریکا نمی‌دانند آمریکا در ایران برای چه چیزی می‌جنگد.
دو ماه سرنوشت‌ساز: ترامپ هنوز تصمیم نهایی را نگرفته است
فاصله زمانی تا ژانویه برای دولت ترامپ اهمیت ویژه‌ای دارد. رئیس‌جمهور گفته است به‌زودی درباره ازسرگیری عملیات نظامی گسترده علیه ایران تصمیم خواهد گرفت. گزارش‌ها حاکی از آن است که دولت سه گزینه را بررسی می‌کند: حملات تازه، ادامه فشار اقتصادی یا دستیابی به توافق با تهران.
پنتاگون نیز برای احتمال ازسرگیری عملیات گسترده آماده می‌شود و انتظار می‌رود سومین گروه رزمی ناو هواپیمابر آمریکا تا اواخر نوامبر به منطقه برسد.
در چنین شرایطی، تلاش دیپلماتیک ونس می‌تواند با هدف دستیابی به یک چارچوب توافق پیش از آغاز به کار کنگره جدید دنبال شود. این توافق به دولت اجازه می‌دهد تا راه‌حل دیپلماتیک را به‌عنوان دستاورد خود معرفی کند و از افزایش اهرم فشار دموکرات‌ها بر مذاکرات جلوگیری کند. بااین‌حال، دستیابی به چنین توافقی به مطالباتی بستگی دارد که هنوز فاصله قابل‌توجهی میان دو طرف درباره آنها وجود دارد. ایران خواهان کاهش تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های مسدودشده و پایان محاصره دریایی است؛ شروطی که واشنگتن تاکنون با بخش‌های مهمی از آنها مخالفت کرده است.
بنابراین، شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان هنوز به معنای پایان جنگ نیست. رأی‌دهندگان نارضایتی خود را نشان داده‌اند و کنگره آینده نیز ممکن است از ابزار‌هایی برای محدود کردن عملیات نظامی برخوردار باشد، اما تبدیل این پیام سیاسی به تصمیمی الزام‌آور به تحولات هفته‌های پیش رو بستگی دارد؛ دوره‌ای که در آن هم مسیر مذاکرات با تهران و هم احتمال ازسرگیری حملات همچنان باز است.
ماموریت‌هایی که میراث سیاسی ترامپ را تعیین می‌کنند
با این‌وجود، ریاست‌جمهوری آسیب‌دیده ترامپ به معنای تضعیف جایگاه آمریکا در عرصه جهانی، حداقل در دو سال آینده است.. ترامپ مانند بسیاری از رؤسای‌جمهور در دوره پایانی نفوذ سیاسی خود، احتمالاً زمان بیشتری را صرف سیاست خارجی خواهد کرد؛ حوزه‌ای که محدودیت‌های کمتری بر قدرت اجرایی او اعمال می‌شود.
بنابراین، اگر ترامپ می‌خواهد که در تاریخ به‌عنوان رئیس‌جمهوری صلح‌طلب به یاد آورده شود، مأموریت‌های پیش روی او کاملاً روشن هستند: ایران و اوکراین.
