روز گذشته خبرگزاری رویترز مدعی شد که عمان پیشنهادی برای سازوکار منطقهای مشترک برای مدیریت تنگه هرمز با هزینههای داوطلبانه به ایران ارائه کرده است. این خبرگزاری درباره جزئیات طرح عمان مطرح کرد که پیشنهاد عمان از حمایت منطقهای برخوردار است و ایران به تنهایی کنترل آبراه حیاتی را اعمال نخواهد کرد.
رویترز مینویسد که «آنطور که گفته میشود این پیشنهاد برگرفته از تنگه مالاکا است، جایی که کسانی که از این تنگه استفاده میکنند داوطلبانه به ناوبری، حفاظت از محیط زیست و جستوجو و نجات کمک میکنند.»
درپی گفتوگوی تلفنی شامگاه دوشنبه عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران با بدر البوسعیدی و فیصل بن فرحان، وزرای خارجه عمان و عربستان این گزارش تهیه شده است. در بیانیه رسمی وزارت خارجه درباره آنچه در این گفتوگوها گذشت آمده است که عراقچی «بر تقویت همکاریها و پیشبرد تلاشهای دیپلماتیک مشترک برای برقراری ثبات در منطقه و رفع ناامنیهای تحمیلشده بر تنگه هرمز به دلیل اقدامات تهاجمی آمریکا تأکید کرد». این روایتی کلی از گفتوگوی عراقچی با وزرای خارجه عربستان و عمان بود، اما پیش از این گفته میشد که عمان بستهای پیشنهادی درباره وضعیت تنگه هرمز ارائه داده است؛ تا حدی که برخی تحلیلگران باور دارند توقف حملات آمریکا به دلیل گفتوگوهایی است که عمان با ایران درباره این مسئله دارد.
مسئله تنگه هرمز در این ایام به مهمترین مسئله جنگ تبدیل شده است و به باور کارشناسان حوزه بینالملل تا زمانی که تکلیف در این عرصه روشن نشود، وضعیت پایان جنگ نیز مبهم باقی خواهد ماند و بسیاری از رسانهها موضع ضدونقیض و زیادهخواهیهای آمریکا در موضوع تنگه هرمز را دلیل اصلی حلنشدن مشکلات پیرامون آن میدانند.
همین تازگی بود که روزنامه گاردین، چاپ لندن، در مطلبی با انتقاد از رویکرد دوگانه دولت ترامپ درباره تنگه هرمز، نوشت: «مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا در ماه ژوئن با رد موضع ایران اعلام کرد که هیچ کشوری مجاز به دریافت عوارض یا هزینه در یک آبراه بینالمللی نیست. با این حال، ترامپ از آن پس گفت که خود ایالات متحده ممکن است دقیقا همین کار را انجام دهد و عوارض وضع کند. اگرچه او بعدا عقبنشینی کرد، اما یادداشت تفاهم ماه گذشته با ایران پذیرفته است که این کشور به همراه عمان، حق دارد از ترانزیت از طریق تنگه هرمز درآمد کسب کند. با وجود از سرگیری حملات ایالات متحده و تهدیدهای هیستریک فزاینده ترامپ، این یادداشت تفاهم در حال حاضر تنها مبنای یک توافق صلح آینده است».
به نوشته گاردین، موضع دوپهلوی ترامپ نشاندهنده فروپاشی گستردهتر اجماع بر سر دریای آزاد است که زیربنای قوانین دریایی بوده و زوال کلی نظم بینالمللی مبتنی بر قوانین را تسریع میکند. ترامپ معتقد است که دستکم ایالات متحده حق مطلق دارد که به طور یکجانبه و بدون توجه به محدودیت قوانین، معاهدات یا توجه به منابع مشترک جهانی دریاهای آزاد، به نفع خود عمل کند که پیامدهای بیثباتکننده این رویکرد که توسط سایر کشورها نیز تقلید میشود، روز به روز آشکارتر میشود».
نشریه آمریکایی آتلانتیک هم مینویسد که ترامپ به این نتیجه رسیده است با درگیری نظامی، تنگه هرمز باز نمیشود. این نشریه مینویسد که ادامه بستهبودن تنگه باعث شده است که از یکسو قیمت نفت به شدت افزایش یابد و از سوی دیگر ذخایر اضطراری نفت در جهان کاهش شدید یابد.
آتلانتیک به نقل از عاموس هوکشتاین، فرستاده پیشین کاخ سفید در غرب آسیا و مشاور ارشد دولت جو بایدن مینویسد: «تشدید کنونی تنشها در تنگه هرمز میتواند از نظر اقتصادی خطرناکتر از قبل باشد، چراکه روسیه، آمریکا و چین دیگر نمیتوانند مانند گذشته بازارهای جهانی را متعادل کنند؛ روسیه صادرات گازوئیل خود را کاهش داده، ذخایر نفت خام و راهبردی آمریکا به طور غیرعادی پایین است و چین مصرف نفت خود را به اندازه قبل کاهش نمیدهد».
با این اوصاف بسیاری باور دارند ترامپ در یک دو راهی سخت قرار گرفته است؛ از یکسو پذیرش انتظارات ایران درباره تنگه هرمز را یک شکست سیاسی-نظامی سخت برای خود میداند و تصور میکند در شرایطی که نتوانست در جنگ ایران را تسلیم کند، اگر بعد از این مدیریت تنگه در اختیار ایران قرار بگیرد، عملا ایران پیروز جنگ اخیر بوده است.
از سوی دیگر نیز فشار اقتصادی بینالمللی، فشار کشورهای همپیمان آمریکا در خاورمیانه، کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا و البته فشارهای سیاسی داخلی آمریکا همه و همه باعث شده است که او تصور کند راهی جز مذاکره با ایران ندارد. ایران نیز در مدت اخیر نشان داده است از مسئله مدیریت تنگه هرمز عقب نمینشیند؛ کمااینکه به تازگی حسین نوشآبادی، مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه، در گفتوگویی به صراحت اعلام کرد: «تنگه هرمز، تنگه ایرانی و متعلق به ایران است و جمهوری اسلامی ایران هرگز از اعمال حق حاکمیت خود عقبنشینی نخواهد کرد و به هیچ قدرت خارجی نیز اجازه دخالت در امور این تنگه را نخواهد داد. جمهوری اسلامی ایران اجازه نخواهد داد تنگه هرمز به حوزه امنیتی تحت مدیریت آمریکا تبدیل شود».
این شرایط باعث شده است که ترامپ به شدت نسبت به آینده جنگ با ایران نگران باشد؛ به ویژه در حوزه آسیبهای بستهماندن تنگه هرمز و کاهش امکانات نظامی آمریکا؛ چنانکه بر اساس گزارشهایی، اخیرا در جلسهای مقامات کابینه دولتش و مشاوران ارشدی به او هشدار داده بودند که گسترش حملات به ایران باعث میشود ذخایر مهمات، بهویژه مهمات سامانههای پیشرفته پدافندی آمریکا با کمبود جدی روبهرو شود. شاید اکنون همه این دلایل باعث شده که دونالد ترامپ به مذاکرات ایران و عمان چشم دوخته باشد تا شاید از این بنبست نظامی-سیاسی بیرون آید.
