طلا و بهویژه سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا، پناهگاه سرمایه طبقه متوسط ایران در روزهای جنگ و تورم بوده و همچنان به حفظ ارزشِ حداقل سرمایه باقیمانده این اقشار کمک میکند.
به گزارش روز نو، اما در سمت دیگر، فشارهای رگولاتری، از بانک مرکزی گرفته تا دیگر نهادهای تصمیمساز دولت، همچنان بر این پلتفرمها ادامه دارد. قصه تازه، فشار کمسابقه برای ایجاد محدودیت و ممنوعیت در خرید و فروش پیشرفته طلاست.
به عبارت سادهتر، بانک مرکزی و دولت با فشارهای تازه بر بازار پیشرفته پلتفرمهایی مانند طلاین، امکان خرید و فروش لحظهای و شفاف طلا را از کاربران سلب کردهاند.
این محدودیتها که بازار پیشرفته را «شبیه بورس» و غیرقانونی میدانند، براساس توضیحات کارشناسان نهتنها با واقعیت معاملاتی این سکوها همخوانی ندارد، بلکه در شرایط تورم شدید و فشار اقتصادی بر طبقه متوسط، دسترسی مردم به ابزارهای مدرن حفظ ارزش دارایی را سختتر میکند.
کاربران سکوهای آنلاین و همچنین کارشناسان حوزه اقتصاد دیجیتال، اما میگویند این رویکرد نقدشونده است و انتظار دارند در این زمینه شاهد تجدیدنظر اساسی باشیم. ماجرا، اما دقیقا چیست و ریشه این همه فشار بر سکوهای خرید و فروش طلا از کجا نشئت میگیرد؟
بازار پیشرفته خرید و فروش آنلاین طلا دقیقا چیست؟
پیش از ورود به چرایی این همه محدودیت و فشار بر سکوهای خرید و فروش طلا، خوب است نگاهی به بازار پیشرفته خرید و فروش طلا داشته باشیم که بهتازگی با فشارهای کمسابقهای روبهرو و محل بحث کارشناسان شده است.
در توضیحی ساده، پلتفرمهای خرید و فروش آنلاین طلا دو بخش اصلی دارند: یکی بخش ساده خرید و فروش که معامله مستقیم با پلتفرم نهایی میشود و دیگری هم بازار پیشرفته.
بازار پیشرفته اگرچه برای کاربران آشنا با بازارهای معاملاتی طراحی شده و امکان معامله هوشمندتر و نقدشوندگی بالاتر را فراهم میکند، اما به طور اساسی با بورس و این بازارها متفاوت است.
به عنوان مثال، خوب است توضیحات یکی از سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا درباره بخش بازار پیشرفته را کمی بیشتر بررسی کنیم که در این گزارش از توضیحات رسمی «طلاین» استفاده میکنیم.
براساس پایگاه اطلاعرسانی رسمی این سکو، در بخش بازار پیشرفته «ثبت سفارش به معنای معامله فوری نیست. پلتفرم سفارش کاربر را با سفارشهای دیگر کاربران تطبیق میدهد و فقط وقتی شرایط بازار (قیمت و حجم) مهیا باشد، معامله نهایی میشود. سفارشها میتوانند به صورت کامل یا تدریجی اجرا شوند.
کاربر میتواند دارایی خود را تقسیم و سفارشهای متفاوت ثبت کند». در بخش دیگری از این توضیحات که بهخوبی تفاوت این فضا با بازارهای معاملاتی را تشریح میکند هم آمده است: «این بازار برای نگهداری طولانیمدت سفارش تا رسیدن به قیمت خاص (مانند حد سود یا ضرر) طراحی نشده، بلکه بر پایه تطبیق سفارشها در لحظه کار میکند».
پس به زبانی ساده، بازار پیشرفته پلتفرمهای فروش طلا چیزی شبیه به بورس نیست، بلکه مانند یک تابلوی سفارشات دوطرفه عمل میکند که کاربران میتوانند طلا بفروشند یا بخرند، اما همه معاملات با طرفیت پلتفرم (مانند طلاین) انجام میشود، نه مستقیم کاربر با کاربر.
این ساختار، نقدشوندگی را افزایش میدهد و قیمتها را نزدیک به بازار واقعی نگه میدارد، بدون اینکه کاربر نیاز به جستوجوی خریدار یا فروشنده داشته باشد؛ توضیحاتی که بهخوبی تفاوت این بازار با بورس را آشکار میکند.
چرا بازار پیشرفته بورس نیست؟
در توضیحات بالا، بهسادگی تفاوت بازار پیشرفته خرید و فروش طلا در سکوهای آنلاین با بازارهای معاملاتی شبیه به بورس ذکر شده است؛ به همین دلیل هم کارشناسان حوزه اقتصاد دیجیتال و بازهاری مالی معتقدند، ادعای بانک مرکزی و برخی مراجع که بازار پیشرفته را «تداخل با کار بورس» میدانند، فاقد مبنای منطقی است.
بورس اوراق بهادار بازاری سازمانیافته برای معامله اوراق بهادار (سهام، اوراق مشارکت، صندوقها و...) تحت نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار است، اما طلا در این بازار به صورت فیزیکی یا مشتقه خاص معامله نمیشود و بازار پیشرفته پلتفرمها اوراق بهادار صادر نمیکند.
علاوهبراین و بر اساس توضیحات رسمی منتشرشده در وبسایتهای این سکوها و همچنین مصوبه هیئت دولت، کاربران طلا را به پلتفرم میفروشند یا از پلتفرم میخرند، نه مستقیم با یکدیگر.
پس حتی اگر صف خرید و فروش شکل بگیرد، طرف معامله پلتفرم و مسئولیت تسویه و پشتوانه فیزیکی (ذخیره در خزانههایی مانند بانک کارگشایی) بر عهده آن است.
به عبارتی سادهتر، این معامله کالای فیزیکی (طلای آبشده با پشتوانه) است، نه اوراق بهادار و در این روش هیچ سازوکار صدور سهام، پذیرش شرکت یا ابزارهای مشتقه بورسی وجود ندارد.
علاوهبراین، مقایسه این بازار با بورس کالا هم نادرست است؛ بورس کالا تحت نظارت جداگانه عمل میکند و معاملات استانداردشده خاصی دارد، اما بازار پیشرفته طلاین صرفا ابزاری برای معامله طلا با نقدشوندگی بالاتر است و شائبه «معامله کاربر با کاربر» را با ساختار حقوقی پلتفرم رفع کرده است.
در نتیجه چنین تفاوتهای آشکار و دلایلی است که کارشناسان اقتصاد دیجیتال و حتی برخی فعالان بورس با این تفسیر مخالفاند و آن را محدودیت غیرضروری میدانند که نوآوری را سرکوب میکند.
فشارهای رگولاتوری؛ از محدودیتهای پیدرپی تا سرکوب نقدشوندگی
بانک مرکزی و دولت در سالهای اخیر فشارهای متعددی بر اقتصاد دیجیتال و به ویژه سکوهای خرید و فروش آنلاین طلا اعمال کردهاند: الزام پشتوانه فیزیکی کامل، سامانه نظارتی لحظهای، محدودیت ساعت فعالیت، احراز هویت شدید، ممنوعیت انتقال دارایی بین کاربران و اخیرا چالش با بازار پیشرفته.
کارشناسان میگویند اگرچه این فشارها اغلب به بهانه جلوگیری از خالیفروشی و پولشویی توجیه میشوند، اما نتیجه عملیشان کاهش شفافیت و سوقدادن معاملات به بازارهای زیرزمینی است.
علاوهبراین، کارشناسان میگویند در شرایط خاص امروز جامعه ایران که مردم درگیر جنگ، تورم بیسابقه، اختلالات بانکی و... هستند این محدودیتها اعتماد کاربران را نابود کرده و سرمایهها را به سمت بازارهای سیاه هدایت میکند. پلتفرمهای قانونی با پشتوانه بانکی و نظارت شفاف عمل میکنند، اما این فشارها آنها را فلج میکند.
همین مورد تازه یعنی غیرقانونی دانستن بازار پیشرفته، امکان خرید و فروش در لحظه و با قیمت مناسب بازار را از کاربران میگیرد که نتیجه آن کاهش نقدشوندگی، افزایش هزینههای معاملاتی و ناامنی برای سرمایهگذاران خرد است.
در چنین شرایطی، کارشناسان، کاربران این سکوهای آنلاین و همچنین فعالان حوزه اقتصاد دیجیتال انتظار دارند دولت و بانک مرکزی نهتنها درباره این محدودیتها تجدیدنظر کنند، بلکه حامی واقعی پلتفرمهای شفاف، اقتصاد دیجیتال و استارتاپهای اقتصادی باشند.
بهنظر میآید اگرچه ساماندهی لازم است، اما نباید به سرکوب نوآوری تبدیل شود و زمان آن رسیده سیاستها بهجای ممانعت، تسهیلکننده دسترسی امن و شفاف مردم به ابزارهای مدرن مالی باشند.
