در گفتگوی روزنامه "اعتماد" با دکتر "مهدی علیخانی" استاد دانشگاه و کارشناس مسایل بین الملل ابعاد مختلف تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در عراق و پیامدهای داخلی و منطقه ای آن را مورد بررسی قرار داده است که در پی می آید:
در پی برگزاری باشکوه مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب در ایران و عراق، بازتاب های گسترده این رویداد در رسانه های بین المللی ومحافل سیاسی منطقه، توجه تحلیلگران را به ابعاد استراتژیک این واقعه جلب کرده است.
مهدی علیخانی، کارشناس مسائل منطقه، ضمن تبیین پیامدهای ژئوپلیتیک این تشییع، آن را نمادی از تقویت قدرت نرم ایران و بازیابی انگاره های هویتی "مقاومت" در برابر تلاش های معطوف به هژمونی رژیم اسراییل و سیاست های مداخله جویانه آمریکا می داند.
علیخانی درپاسخ به این پرسش اعتماد که برای حراست از دستاوردهای اخیر چه باید کرد، می گوید: در سطح داخلی، حفظ این سرمایه عظیم اجتماعی و سیاسی که اخیرا ایجاد شده، حائزاهمیت فراوان است وباید با تدابیر دقیق سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، از آن مراقبت کرد.
در حوزه منطقه ای، تصمیم سازان باید به تدابیری یبیندیشند که ضامن حفظ و پایداری این موقعیت نوین ژئوپلیتیک باشد؛ به ویژه در تنگه هرمز و در حوزه قدرت نرم وهویتی ایران. نکته ظریف اینجاست که این اقدامات باید به گونه ای صورت گیرد که حساسیت های منفی درسایر جوامع ایجاد نکند."
برگزاری مراسم تشییع پیکر رهبر شهید این روزها در اقصی نقاط کشورمان بازخوردهای بسیاری پیدا کرده و بسیاری از رسانه های جهانی به آن پرداخته اند. با توجه به حساسیت های موجود، برگزاری این مراسم درشهرهای مختلف عراق واجد چه پیام های راهبردی است وتحلیل شما از ابعاد آن چیست؟
برگزاری مراسم وداع و تشییع رهبر شهید انقلاب، فراتر از یک آیین ملی در داخل ایران، واجد پیامدهایی درعرصه سیاست خارجی وتحولات منطقه ای است. دراین میان، حضورگسترده ومعنادار جمعیت تشییع کنندگان درعراق، به ویژه درشهرهای نجف وکربلا، دارای اهمیت ویژه تری است.
برای درک صحیح این موضوع باید به روند تحولات پس از سال ۲۰۰۳ درعراق و ۲۰۰۶ در لبنان بازگشت. این رخدادها به طور ملموسی موجب ارتقای منزلت ژئوپلیتیک و ایدئولوژیک ایران در منطقه شد. از آن زمان، تلاش های متعددی برای تضعیف موقعیت ایران و محور همسو با آن در منطقه آغاز شد؛ از تحریم های همه جانبه علیه تهران تا جنگ های نیابتی در یمن و سوریه، بی ثبات سازی لبنان و تلاش برای خنثی سازی نقش عراق در تحولات منطقه ای.
اگرچه این فشارها هزینه هایی را براین محور تحمیل کرد، اما درنهایت به ایجاد نظمی که مطلوب دشمنان و رقبای منطقه ای ایران بود، منجر نشد. حضور مردم درمراسم تشییع، پاسخی به همین روندهاست که نشان می دهد نفوذ ایران در منطقه، ماهیتی ساختاری وهویتی دارد وبا فشارهای خارجی به سادگی قابل گسست نیست.
به فشارها اشاره کردید. این روند تهاجمی ازکجا آغاز شد و درچه حوزه هایی خود را نشان داد؟
واقعه هفتم اکتبر نقطه عطفی بود که معادلات را شفاف ترکرد. پس ازآن تحولات، شاهد جنایات گسترده درغزه، وضعیت عملیاتی حماس، شهادت سیدحسن نصرالله و فرماندهان حزب الله و تلاش های گسترده برای خلع سلاح این جنبش در لبنان بودیم.
همچنین فشار بر حوثی ها در یمن، تلاش برای انفعال عراق در قبال ایران و تغییرات میدانی در سوریه، جملگی در یک زنجیره تعریف می شوند. نتیجه این زنجیره وقایع، تغییری بنیادین در راهبرد رژیم اسراییل بود. این رژیم از تلاش های پیشین خود برای "برقراری موازنه" در برابر ایران، به سمت" تلاش برای هژمونی" در منطقه تغییر جهت داد وایده "اسراییل بزرگ" را به عنوان هدف عملیاتی خود قرار داد. این چرخش نشان دهنده آن است که دشمنان ایران از فاز دفاعی یا موازنه، به فاز تهاجمی برای تغییر معماری امنیتی غرب آسیا وارد شده اند؛ جنگی که هدفش نه فقط ایران، بلکه تمامی نیروهای همسو در جغرافیای مقاومت بود.
درکشاکش این فشارها، جنگ های۱۲ روزه و۴۰ روزه نیز با هدف فشار به "مرکز مقاومت" آغازشد. این رخداد درمنظومه تحولات منطقهای چگونه ارزیابی می شود؟
جنگ رمضان با وجود تمام خسارت ها و آسیب های قابل توجهی که برای طرفین درگیر داشت، نتیجه ای غیرمنتظره و متفاوت از آنچه محاسبات طرف مقابل پیش بینی می کرد، به همراه آورد. در حالی که دو قدرت اتمی قصد داشتند با اهرم فشار نظامی، ایران و محور مقاومت را تضعیف کنند، درتحقق اهداف خود ناکام ماندند. ازمنظرمسائل خلیج فارس وامنیت تنگه هرمز، این جنگ نه تنها موقعیت ژئوپلیتیک ایران رامتزلزل نکرد، بلکه آن را احیا و حتی ارتقا داد. نکته قابل توجه این است که شهادت رهبرانقلاب درهمان روز نخست جنگ، به یک کاتالیزور تبدیل شد. این شهادت موجب شد تا هنجارها ونمادهای ایدئولوژیک و مذهبی برجستگی یابند و در خدمت بازیابی و تقویت انگاره های هویتی فراتر از مرزهای جغرافیایی ایران قرار گیرند. در واقع، شهادت ایشان، پیوند عمیق تری میان آرمان های ایران و جوامع منطقه ایجاد کرد.
با بازگشت به موضوع تشییع درعراق، تحلیل دقیق شما ازپیامدهای این مراسم چیست؟
مراسم تشییع رهبر شهید درنجف وکربلا، درزمانی رخ داد که ایالات متحده باهمراهی برخی کشورهای عربی منطقه، برنامه های فشرده ای را برای خنثی سازی جریان مقاومت عراق در دستورکار داشتند.
حضورمعنادارمردم وعلمای عراق دراین مراسم، می تواند چندین پیامد کلیدی داشته باشد:
1- تقویت قدرت نرم: ارتقای پیوندهای هویتی میان ایران وعراق فراتر از مناسبات رسمی دولتی.
2- حمایت از متحدان: تقویت جایگاه متحدان ایران درعراق در شرایطی که تحت فشار سیاسی شدیدی از سوی آمریکا ومتحدان منطقه ای اش بودند.
3- احیای مقاومت: دمیده شدن روحی تازه در انگاره مقاومت، متاثر ازنحوه شهادت رهبرانقلاب.
4- افزایش اعتماد بنفس: تقویت موقعیت باورمندان به گفتمان مقاومت در یک جامعه عربی.
5- اثرگذاری فرامرزی: تأثیرگذاری بر جوامع شیعه درمنطقه و حتی توده های عرب که مخالف رویکردهای رژیم اسراییل و حضور نظامی آمریکا درغرب آسیا هستند.
این مراسم نشان داد که "مقاومت" هنوز یک نیروی زنده و بسیجگراست.
در پایان، برای حفظ و بسط این دستاوردها، چه توصیه ای برای سیاستگذاران و تصمیم سازان کشور دارید؟
باید به دو سطح داخلی و منطقه ای توجه داشت. در سطح داخلی، حفظ این سرمایه عظیم اجتماعی و سیاسی که اخیرا ایجاد شده، حائز اهمیت فراوان است و باید با تدابیر دقیق سیاسی، اجتماعی واقتصادی، از آن "مراقبت" کرد.
در حوزه منطقه ای، تصمیم سازان باید به تدابیری یبیندیشند که ضامن حفظ و پایداری این موقعیت نوین ژئوپلیتیک باشد؛ به ویژه درتنگه هرمز و در حوزه قدرت نرم و هویتی ایران.
نکته ظریف اینجاست که این اقدامات باید به گونه ای صورت گیرد که "حساسیت های منفی" در سایر جوامع ایجاد نکند. تداوم مدیریت تنش ها با آمریکا در چارچوب تفاهم نامه پایان جنگ – که از ابتدا شکنندگی آن قابل پیش بینی بود- درکنار بازسازی روابط باهمسایگان جنوبی در دوره پسا جنگ مبتنی برایجاد سازوکارهای همکاری جمعی پایدار، از الزامات اجتناب ناپذیر حفظ دستاوردهای منطقه ای حاصله است. ما اکنون در دوره ای هستیم که باید از "قدرت ایجاد شده" به " قدرت تثبیت شده" برسیم. در نهایت باید توجه داشت این ظرفیت و سرمایه ایجاد شده، پشتوانه مهمی هم در بازدارندگی وهم درکمک به تحقق دیپلماسی محسوب می شود. درواقع یکی ازضرورت ها تعدیل فضای دوقطبی سازی یا جلوگیری ازتداوم فضای قطبی سازی در داخل کشور است.
