فضای مجازی شاهد موج جدیدی از شایعات درباره افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان از اول مرداد است.
این اتفاق پس از انتشار پیام یکی از اعضای کمیسیون انرژی مجلس در شبکه اجتماعی ایکس شکل گرفت و کانالهای تلگرامی و صفحات زرد اینستاگرامی به آن دامن زدند. با این حال بررسیهای کارشناسی نشان میدهد با یک سوءتفاهم رسانهای درباره «نرخ سوم بنزین» روبهرو هستیم. در گزارش زیر به پشت پرده این ماجرا میپردازیم و بررسی میکنیم که آیا تغییری در سهمیههای ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی رخ خواهد داد یا نه؟
آیا قیمت بنزین از اول مرداد ۱۰ هزار تومان میشود؟
نتیجه بررسی: نادرست و گمراهکننده
خلاصه ادعا: برخی کانالهای خبری تلگرامی و صفحات پرمخاطب در شبکههای اجتماعی ادعا کردهاند که دولت تصمیم گرفته است از ابتدای مردادماه سال جاری، قیمت هر لیتر بنزین را به ۱۰ هزار تومان افزایش دهد. در این اخبار ادعا شده که این تغییر قیمت شامل تمام مصارف شهروندان خواهد شد.
منشا خبر و روند انتشار: ریشه اصلی این خبر به پیام اخیر مالک شریعتی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) بازمیگردد. این نماینده مجلس در یادداشتی به بررسی سناریوهای مختلف مدیریت مصرف سوخت پرداخته بود. بلافاصله پس از انتشار این پست، برخی رسانهها با انتخاب تیترهای کلیکخور و جذاب برای مخاطب، تنها بخش مربوط به عدد «۱۰ هزار تومان» را برجسته کردند و منشا ایجاد یک شایعه بزرگ شدند.
فضای مجازی شاهد موج جدیدی از شایعات درباره افزایش قیمت بنزین به ۱۰ هزار تومان از اول مرداد است
واقعیت ماجرای بنزین ۱۰ هزار تومانی چیست؟
برای درک واقعیت، باید متن پیام عضو کمیسیون انرژی مجلس را با دقت و بدون پیشداوری بازخوانی کنیم. ظاهرا نکته پنهانی که شایعهسازان از آن غافل شدهاند، واژهای به نام «نرخ سوم بنزین» است.
پیشنهاد مالک شریعتی درباره نرخ سوم بنزین
این نماینده مجلس در پیام خود اشاره کرده است که دولت قصد دارد تصمیمی را در خصوص تعیین تکلیف نرخ سوم بنزین اتخاذ کند. نرخ سوم بنزین، گزینهای است که خارج از سهمیههای مصوب و برای مصارف خاص یا مازاد بر الگوی مصرف در نظر گرفته میشود و در حال حاضر قیمت آن ۵۰۰۰ تومان است. پیشنهاد مطرحشده این است که در صورت نیاز به کنترل مصارف غیرمتعارف، این نرخ خاص به ۱۰ هزار تومان برسد. بنابراین، موضوع اصلا یک تصمیم قطعی برای تمام بخشها نبوده و صرفا بازخوانی یک ایده و سناریوی پیشنهادی برای یک نرخ خاص است.
آخرین وضعیت قیمت بنزین سهمیهای و آزاد
اگر کسی به ماجرای سهمیهبندی سوخت و قیمت بنزین در ایران مسلط باشد، با نگاهی ساده به این پیام متوجه میشود که اساسا سبد روزمره سوخت مردم هیچ ارتباطی به این شایعه ندارد. در حال حاضر، سیستم توزیع سوخت کشور بر پایه دو سهمیه اصلی مدیریت میشود:
سهمیه ۶۰ لیتری بنزین یارانهای با قیمت هر لیتر ۱۵۰۰ تومان.
سهمیه ۷۰ لیتری بنزین آزاد با قیمت هر لیتر ۳۰۰۰ تومان که روی کارتهای سوخت شخصی شارژ میشود.
نکته اینجاست که در پیام این عضو کمیسیون انرژی، اصلا و ابدا بحثی درباره تغییر، کاهش یا گرانی سهمیه ۶۰ لیتری ۱۵۰۰ تومانی یا سهمیه ۷۰ لیتری ۳۰۰۰ تومانی در میان نیست. این دو سهمیه پایه که بخش اعظم مصرف خودروهای شخصی را پوشش میدهند، کاملا دستنخورده باقی خواهند ماند.
سرنوشت سهمیه بنزین ۱۵۰۰ و ۳۰۰۰ تومانی خودروها
دولتها برای تراز کردن میزان تولید و مصرف بنزین در کشور، ابزارهای مختلفی را بررسی میکنند. نرخ سوم بنزین بیشتر ابزاری بازدارنده محسوب میشود که هدف آن کنترل مصرف گروه بسیار اندکی از پرمصرفها یا مقابله با قاچاق سوخت در مرزهاست. وقتی فردی تمام سهمیه ۱۵۰۰ تومانی و ۳۰۰۰ تومانی خود را مصرف کرده و همچنان نیاز به سوختگیری بیشتر دارد یا زمانی که از کارتهای اضطراری جایگاهها استفاده میشود، نرخ سوم معنا پیدا میکند.
افزایش این نرخ به ۱۰ هزار تومان، تاثیری روی سبد هزینه خانوادههای عادی و خودروهای کممصرف یا استاندارد نخواهد داشت.
رسانههای زرد با آگاهی از حساسیت افکار عمومی، به قصد جذب کلیک و رتبه گرفتن در موتورهای جستجو، گاهی اخبار تخصصی را به شکلی نگرانکننده بازنشر میکنند. گاهی مواقع هم واقعا برداشتهایی اشتباه از اخبار معمولی دارند.
بررسی دقیق اخبار نشان میدهد حداقل در برهه زمانی فعلی سهمیههای بنزین ۱۵۰۰ تومانی و ۳۰۰۰ تومانی خودروها هیچ تغییری نخواهند داشت و روال عادی سوختگیری در جایگاهها مانند گذشته ادامه دارد. پیشنهاد بررسی نرخ سوم بنزین (که اکنون ۵۰۰۰ تومان است) نیز صرفا یک سناریوی کارشناسی برای مدیریت مصارف غیرمتعارف است و نباید آن را به عنوان گرانی عمومی بنزین تلقی کرد.
